Wat te doen bij een overlijden in Nederland: officiële checklist in 5 stappen

1. 1

   Officiële lijkschouwing en afgifte van de verklaring van overlijden

   Na een overlijden moet altijd eerst een arts een formele lijkschouwing verrichten om het overlijden en de doodsoorzaak vast te stellen voordat de overledene mag worden verplaatst of begraven [1][3]:

   • Overlijden in een ziekenhuis, hospice of verpleeghuis: De behandelend arts of dienstdoende ziekenhuisarts verricht de schouwing. Als de arts overtuigd is van een natuurlijke dood, vult deze de A-verklaring (verklaring van natuurlijke dood voor de gemeente) en de B-verklaring (doodsoorzaakverklaring in een gesloten envelop voor het Centraal Bureau voor de Statistiek - CBS) in [3].
   • Verwacht overlijden thuis: Neem contact op met de eigen huisarts of, buiten kantooruren, met de huisartsenpost zodat de schouwend arts de A- en B-verklaring bij u thuis kan opmaken [2][3].
   • Onverwacht of niet-natuurlijk overlijden (thuis of op een openbare plek): Bel bij een plotseling overlijden op een openbare plek, een ongeval of twijfel over een natuurlijke doodsoorzaak direct 112 en verplaats het lichaam niet [3]. Als de behandelend arts niet overtuigd is van een natuurlijke dood, schakelt deze verplicht de gemeentelijk lijkschouwer (forensisch arts van de GGD) en de politie in [1][3]. Bij een niet-natuurlijk overlijden geeft de officier van justitie na afronding van het onderzoek een verklaring van geen bezwaar af voor begraving of crematie [1][3].
2. 2

   Uitvaartverzekering controleren en een uitvaartondernemer inschakelen

   Controleer of de overledene een uitvaartverzekering (in natura of kapitaal), een wilsbeschikking of een codicil met uitvaartwensen heeft achtergelaten, en schakel een uitvaartondernemer in [2][4]:

   • Keuze en certificering van de uitvaartondernemer: U kunt direct het alarmnummer van de uitvaartverzekeraar bellen of zelf een uitvaartondernemer kiezen, bijvoorbeeld via de Branchevereniging Gecertificeerde Nederlandse Uitvaartondernemingen (bereikbaar per e-mail via [email protected]) [4].
   • Wettelijke termijn van de Wet op de lijkbezorging (36 uur tot 6 werkdagen): Volgens de Wet op de lijkbezorging mag een begrafenis of crematie niet eerder dan 36 uur na het overlijden plaatsvinden (zodat eventueel strafrechtelijk onderzoek mogelijk blijft) en moet deze uiterlijk op de 6e werkdag na het overlijden plaatsvinden (weekenden en algemeen erkende feestdagen tellen niet mee als werkdagen) [1].
   • Uitzonderingen op de wettelijke termijn: Wilt u de uitvaart binnen 36 uur laten plaatsvinden (bijvoorbeeld om godsdienstige redenen), dan is toestemming nodig van zowel de officier van justitie als de burgemeester van de gemeente van overlijden; voor uitstel tot na de 6e werkdag (bijvoorbeeld omdat familie uit het buitenland moet overkomen) vraagt de uitvaartondernemer ontheffing aan bij de burgemeester [1].
3. 3

   Aangifte van overlijden bij de gemeente en automatische BRP-melding

   Het overlijden moet worden aangegeven bij de ambtenaar van de Burgerlijke Stand van de Nederlandse gemeente waar het overlijden heeft plaatsgevonden [1][2]:

   • Wie doet aangifte en welke documenten zijn nodig: In de praktijk verzorgt de uitvaartondernemer meestal de aangifte van overlijden namens de familie (al mag een nabestaande dit ook zelf doen) [2][8]. Hiervoor worden de A-verklaring van de arts, de gesloten B-envelop voor het CBS, een geldig identiteitsbewijs en eventueel het trouwboekje overgelegd [2][3].
   • Akte van overlijden en verlof tot begraven of cremeren: De gemeente maakt de officiële akte van overlijden op, verstrekt een gewaarmerkt uittreksel voor uw eigen administratie en geeft het verplichte verlof tot begraven of cremeren af [1][2].
   • Automatische doorgifte via de Basisregistratie Personen (BRP): Stond uw familielid ingeschreven in een Nederlandse gemeente, dan verwerkt de gemeente het overlijden in de BRP [2][8]. Hierdoor worden overheidsinstanties - waaronder de Sociale Verzekeringsbank, de Belastingdienst, het UWV, het CAK en de RDW - automatisch op de hoogte gesteld [2][8]. Voor algemene vragen over het landelijke stappenplan kunt u een beroep doen op Informatie Rijksoverheid via telefoonnummer 1400 [2].
4. 4

   Testament controleren (CTR), erfenis aanvaarden of verwerpen en verklaring van erfrecht

   Voordat u rekeningen van de overledene met eigen geld betaalt of goederen uit de inboedel verdeelt of verkoopt, is het belangrijk om de juridische positie van de erfgenamen vast te stellen [5][6][7]:

   • Centraal Testamentenregister (CTR) raadplegen: Met een kopie van het uittreksel van de akte van overlijden kunt u gratis bij het Centraal Testamentenregister (of via een Nederlands notariskantoor) navragen of de overledene een testament heeft laten opstellen en bij welke notaris dit wordt bewaard [5]. Voor algemene notariële vragen kunt u terecht bij de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie via de Notaristelefoon op 0900 346 93 93 [5][6].
   • Drie keuzes voor erfgenamen: Elke erfgenaam kan kiezen tussen (1) zuiver aanvaarden (u erft alle bezittingen én bent met uw privévermogen aansprakelijk voor eventuele schulden van de nalatenschap), (2) beneficiair aanvaarden (aanvaarden onder het voorrecht van boedelbeschrijving, waardoor uw privévermogen beschermd is tegen onverwachte schulden), of (3) verwerpen (u ziet volledig af van de erfenis) [6][7]. Let op dat handelingen zoals het verkopen of meenemen van spullen van de overledene of het betalen van schulden uit de boedel al kunnen gelden als stilzwijgende zuivere aanvaarding [6][7]. Voor beneficiair aanvaarden of verwerpen legt u een verklaring af bij het boedelregister van de Rechtspraak (de rechtbank van de laatste woonplaats van de overledene), zelf of via de notaris [7].
   • Verklaring van erfrecht: Een notaris kan een verklaring van erfrecht (of verklaring van executele) opstellen waarmee erfgenamen of de executeur hun bevoegdheid bij banken en instanties aantonen [6].
5. 5

   Banken, pensioenen, SVB (AOW/Anw) en Belastingdienst afhandelen

   • Nabestaandendesk van banken, verzekeraars en pensioenfondsen: Meld het overlijden rechtstreeks bij de nabestaandendesk van de bank(en), hypotheekverstrekker, zorgverzekeraar, schadeverzekeraars en het bedrijfspensioenfonds van de overledene (deze private instellingen krijgen geen automatische BRP-melding) [2]. Bij een langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner zonder afwijkend testament en een beperkt saldo vragen Nederlandse banken vaak geen notariële verklaring van erfrecht; controleer dit eerst bij de bank [2][6].
   • AOW en Anw via de Sociale Verzekeringsbank (SVB): Na de automatische BRP-melding stopt de Sociale Verzekeringsbank de AOW-uitkering op de dag na het overlijden, keert zij aan een eventuele achterblijvende partner of minderjarige kinderen een eenmalige overlijdensuitkering uit (1 maand bruto AOW plus vakantiegeld) en past zij het AOW-bedrag van een achterblijvende AOW-gerechtigde partner aan naar de alleenstaandennorm [8]. Afhankelijk van de gezinssituatie kan een achterblijvende partner die de AOW-leeftijd nog niet heeft bereikt (en zorgt voor een kind onder de 18 jaar of voor ten minste 45% arbeidsongeschikt is) zelf een Anw-nabestaandenuitkering aanvragen bij de Sociale Verzekeringsbank [8].
   • Inkomstenbelasting (F-biljet) en erfbelasting bij de Belastingdienst: De Belastingdienst stuurt na het overlijden een brief naar het correspondentieadres van de nabestaanden en past eventuele toeslagen aan [9]. Voor het jaar van overlijden doet u aangifte inkomstenbelasting voor de overledene (digitaal met een nabestaandenmachtiging of via het papieren F-biljet) [9]. Daarnaast moet aangifte erfbelasting worden gedaan (voor sterfgevallen tot 1 januari 2026 binnen 8 maanden na het overlijden; voor sterfgevallen vanaf 1 januari 2026 binnen 20 maanden na het overlijden) [9][10]. Voor vragen of het aanvragen van formulieren belt u gratis de BelastingTelefoon voor nabestaanden op 0800 235 83 54 [9].

Officiële instanties & gecontroleerde contactgegevens

Door Clarvia gecontroleerde officiële bronnen

1. [1]
   Wanneer mag een overledene worden begraven of gecremeerd? — Rijksoverheid
2. [2]
   Overlijden - Wat moet ik regelen? — Rijksoverheid
3. [3]
   Lijkschouw en verklaring van overlijden — Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG)
4. [4]
   Branchevereniging Gecertificeerde Nederlandse Uitvaartondernemingen (BGNU) — BGNU
5. [5]
   Centraal Testamentenregister (CTR) — Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (Notaris.nl)
6. [6]
   Erfenis aanvaarden of verwerpen en verklaring van erfrecht — Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (Notaris.nl)
7. [7]
   Erfenis aanvaarden of verwerpen bij de rechtbank — de Rechtspraak
8. [8]
   Er is iemand overleden - AOW en Anw — Sociale Verzekeringsbank (SVB)
9. [9]
   Nabestaanden - Wat moet u regelen voor de belasting? — Belastingdienst
10. [10]
    Wanneer moet ik aangifte erfbelasting doen? — Rijksoverheid