Türkiye ve Avusturya Arasında Vefat Durumunda Yapılması Gerekenler: 5 Adımlı Resmi Rehber

1. 1

   Türkiye'de Tıbbi Ölüm Belgesi (ÖBS) ve Adli İnceleme Süreci

   Resmi nüfus tescili, yerel defin veya uluslararası cenaze nakli için ilk adım, vefatın gerçekleştiği yere göre yetkili hekim veya adli makam tarafından elektronik Ölüm Belgesi (Defin Ruhsatı) düzenlenmesidir [1][2]:

   • Hastanede veya sağlık kuruluşunda vefat: Vefat bir hastanede doğal nedenlerle gerçekleşmişse, ilgili hastane hekimi Sağlık Bakanlığı Ölüm Bildirim Sistemi (ÖBS) üzerinden elektronik Ölüm Belgesi düzenler [1]. Kimlik bilgilerinin Avusturya kayıtlarıyla birebir örtüşmesi için vefat eden kişinin Avusturya pasaportunu (Reisepass) veya kimlik kartını (Personalausweis) ve varsa Türkiye'deki yabancı kimlik numarasını, T.C. Kimlik Kartı ya da Mavi Kart belgesini hastane idaresine teslim edin [1][2].
   • Evde, otelde veya kamusal alanda vefat: Hastane dışında meydana gelen ölümlerde derhal 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı veya ilgili belediye tabibi ya da toplum sağlığı merkezi hekimine başvurulmalıdır [1]. Hekim muayenesi sonucunda ölümün doğal nedenlerden kaynaklandığı tespit edilirse ÖBS üzerinden Ölüm Belgesi (Defin Ruhsatı) düzenlenir [1].
   • Şüpheli, ani veya adli vaka niteliğindeki ölümler: Ölümün nedeni bilinmiyorsa, ani gerçekleşmişse veya trafik kazası ya da şüpheli bir durum söz konusuysa Polis (155 / 112) veya Jandarma (156 / 112) birimlerine haber verilir ve süreç nöbetçi Cumhuriyet Savcılığı tarafından devralınır [1][2]. Cumhuriyet Savcısı gerekli gördüğünde Adli Tıp Kurumu tarafından otopsi işlemi yapılır; savcılığın yazılı defin veya nakil izni düzenlenmeden cenaze teslim alınamaz ve yurt dışına çıkarılamaz [1][2].
2. 2

   Seyahat Sigortası, Cenaze Nakil Firmalarının Görevlendirilmesi ve Avusturya Konsolosluk Desteği

   Bireysel olarak cenaze veya kargo sözleşmesi imzalamadan önce mevcut bir sigorta veya yardımlaşma fonu kapsamını kontrol edin ve iki ülkede koordineli çalışacak yetkili cenaze hizmet sağlayıcılarını belirleyin [2][3]:

   • Seyahat sigortası ve cenaze yardımlaşma fonu (Cenaze Fonu) kontrolü: Vefat eden kişinin yurt dışı seyahat sağlık/asistans sigortası (Auslandsreiseversicherung), otomobil kulübü güvencesi veya Avusturya'da faaliyet gösteren bir cenaze yardımlaşma fonu (örneğin Diyanet / ATİB veya diğer cenaze fonu vakıfları gibi kamuya açık bilgi amaçlı örnekler) üyeliği bulunup bulunmadığını kontrol edin [2]. Sigorta asistans birimi veya cenaze fonu mevcutsa, Türkiye ve Avusturya'daki anlaşmalı cenaze nakil firmasını doğrudan görevlendirir.
   • Türkiye ve Avusturya'da yetkili cenaze firması seçimi: Türkiye'de yerel cenaze işlemleri için belediye cenaze hizmetleri (ALO 188; örneğin İstanbul, Ankara, İzmir veya Antalya Büyükşehir Belediyesi Mezarlıklar Müdürlükleri) hizmet verirken, Avusturya'ya hava yoluyla nakil için uluslararası cenaze nakil firması görevlendirilir [1][3][5]. Bu firma, Avusturya'da (örneğin Viyana, Graz, Linz, Salzburg veya Innsbruck'ta) cenazeyi teslim alacak yetkili bir Avusturya cenaze firması (konzessioniertes Bestattungsunternehmen) ile koordineli çalışır; Avusturya'daki ruhsatlı firmalara resmi meslek kuruluşu Wirtschaftskammer Österreich - Bundesinnung der Rauchfangkehrer und Bestatter (WKO Fachverband der persönlichen Dienstleister / Bestatter rehberi) üzerinden ulaşılabilir [2][4]. Clarvia bu rehber ve kurum bilgilerini yalnızca yönlendirme amacıyla paylaşır; herhangi bir ticari firmayı onaylamaz, önermez veya sıralamaz.
   • Türkiye'deki Avusturya temsilcilikleri ve konsolosluk desteği: Vefat eden kişinin Avusturya vatandaşı olması halinde, vefat yerinin bağlı olduğu görev bölgesine göre Ankara'daki Avusturya Büyükelçiliği (Österreichische Botschaft Ankara, e-posta [email protected]) veya İstanbul'daki Avusturya Başkonsolosluğu (Österreichisches Generalkonsulat Istanbul, e-posta [email protected]) ile ve Avusturya'daki merkezi dışişleri bakanlığı Bundesministerium für europäische und internationale Angelegenheiten (BMEIA, vatandaş hizmet hattı +43 1 90115 3775, 7/24 acil nöbetçi hattı +43 1 90115 4411) ile iletişime geçebilirsiniz [2][6]. Konsolosluk birimleri yerel prosedürler hakkında rehberlik sağlar ve pasaport iptali ile nakil belgelerinin koordinasyonuna yardımcı olur; ancak cenaze ve nakil giderlerini karşılamaz [2][6].
3. 3

   Türkiye'de Ölümün Nüfusa Tescili (Formül C) ve Avusturya'da Belge Geçerliliği

   Cenazenin defnedilmesi, Türkiye'den nakledilmesi veya Avusturya'daki resmi işlemlerin başlatılabilmesi için vefatın önce Türkiye'de nüfus kütüğüne tescil edilmesi zorunludur [1][3]:

   • İlçe Nüfus Müdürlüğü bildirimi ve Çok Dilli Ölüm Belgesi (Formül C): 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu uyarınca ÖBS üzerinden düzenlenen ölüm belgesi, vefat yerindeki İlçe Nüfus Müdürlüğü (merkezi idare kurumu Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, yurt içi çağrı merkezi ALO 199, yurt dışı telefon +90 312 591 21 00) kayıtlarına 10 gün içinde işlenir [1]. Yetkilendirilen cenaze firması veya aile yakını, İlçe Nüfus Müdürlüğü'nden 1976 Viyana CIEC Sözleşmesi kapsamındaki çok dilli ölüm kayıt örneğini (Çok Dilli Ölüm Belgesi - Formül C) birden fazla ıslak imzalı nüsha olarak talep etmelidir [1][3]. Türkiye'nin dış temsilcilik ve konsolosluk prosedürleri hakkında Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Çağrı Merkezi (7/24 telefon +90 312 292 29 29) üzerinden de bilgi alınabilir [3].
   • Avusturya'da Formül C belgesinin tanınması ve Standesamt (ZPR) kaydı: Hem Türkiye hem de Avusturya 1976 Viyana CIEC Sözleşmesi'ne taraf olduğundan, Türkiye'de düzenlenen Formül C Çok Dilli Ölüm Belgesi Avusturya'da Apostil şerhi veya ek tercüme aranmaksızın doğrudan geçerlidir [1][2][7]. Avusturya sınırları içinde gerçekleşen ölümlerde bildirim bir sonraki iş günü içinde ölüm yerindeki nüfus birimine (Standesamt / Personenstandesbehörde) yapılarak Merkezi Nüfus Sicili (Zentrales Personenstandsregister - ZPR, resmi devlet portalı oesterreich.gv.at üzerinden açıklandığı üzere) kaydı ve Avusturya ölüm belgesi (Sterbeurkunde ve CIEC-Formblatt C) düzenlenirken; Türkiye'de vefat eden bir Avusturya vatandaşının ölümü de Formül C belgesi ibraz edilerek Avusturya'daki yetkili Standesamt veya Avusturya temsilciliği aracılığıyla ZPR sistemine işlenir [2][7].
4. 4

   Türkiye'den Avusturya'ya Uluslararası Cenaze Nakli veya Türkiye'de Yerel Defin

   Ailenin kararına göre cenaze Avusturya'ya nakledilebilir veya Türkiye'de yerel olarak defnedilebilir [2][5]:

   • Türkiye'den Avusturya'ya cenaze nakli (Sargüberführung): Uluslararası cenaze nakil firması, Türkiye'de zorunlu tahnit (Einbalsamierung / ilaçlama) işlemini yaptırıp tahnit raporunu alır, cenazeyi uluslararası hava taşımacılığı ve Berlin/Strazburg anlaşmaları standartlarına uygun sızdırmaz lehimli çinko tabut ve ahşap dış tabut içerisine yerleştirir, ilgili belediye veya il/ilçe sağlık müdürlüğünden Yol İzin Belgesi alır ve çıkış yapılacak havalimanındaki sınır sağlık denetim birimi (yetkili genel müdürlük Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü - THSSGM) üzerinden uluslararası Cenaze Nakil Belgesi (Laissez-Passer) onayını tamamlar [3][5].
   • Avusturya'ya giriş, Leichenpass ve kremasyon/urne kuralları: Avusturya makamları (ilgili bölge idare makamı Bezirksverwaltungsbehörde / Magistrat ve dışişleri bakanlığı Bundesministerium für europäische und internationale Angelegenheiten) kapsamında uluslararası cenaze geçiş belgesi (Leichenpass / Laissez-Passer) ve Formül C ölüm belgesi ile cenaze Avusturya'daki hedef belediyeye ulaştırılır [2][6][7]. (Ters yönde Avusturya'dan yapılan nakillerde veya üçüncü bir ülkede kremasyon sonrası kül kavanozu Urnenversand gönderimlerinde Avusturya bölge idaresi Bezirksverwaltungsbehörde / Magistrat tarafından österreichischer Leichenpass ve kremasyon belgesi aranır [2][7].)
   • Türkiye'de yerel defin ve kremasyon durumu: Türkiye'de yerel defin tercih edilirse, ÖBS defin ruhsatı ile ilgili belediye mezarlıklar müdürlüğü (ALO 188) üzerinden mezar yeri tahsisi ve defin işlemi gerçekleştirilir [1]. Türkiye'de faal bir krematoryum bulunmadığından, kremasyon (Feuerbestattung) istenmesi halinde cenazenin Avusturya'ya nakledilmesi gerekir [2].
5. 5

   Avusturya ve Türkiye'de Dul/Yetim Aylığı, Cenaze Ödeneği, Vergi ve Miras (*Verlassenschaftsverfahren*) İşlemleri

   Çok dilli Formül C ölüm belgesi alındıktan sonra her iki ülkedeki sosyal güvenlik, vergi ve miras işlemleri başlatılır:

   • Avusturya'da emeklilik bildirimleri (PVA / ÖGK) ve otomatik tereke süreci (Verlassenschaftsverfahren):
     • Avusturya emeklilik ve sağlık sigortası: Vefat eden kişinin Avusturya'da emeklilik veya sosyal güvenlik kaydı varsa, Avusturya emeklilik kurumu Pensionsversicherungsanstalt (PVA, telefon +43 50303) ve ilgili sağlık sigortası kurumu (Österreichische Gesundheitskasse - ÖGK) bilgilendirilerek hak sahipleri için dul/yetim aylığı (Hinterbliebenenpensionen: Witwen-/Witwerpension veya Waisenpension) başvurusu yapılır (vefattan itibaren 6 ay içinde yapılan başvurularda aylık ölüm gününü izleyen günden itibaren bağlanır) [8].
     • Avusturya'da otomatik miras/tereke prosedürü (Verlassenschaftsverfahren): Avusturya hukukunda miras işlemleri mahkeme denetiminde re'sen yürütülür [9]. Vefat Avusturya nüfus sistemine (ZPR) işlendiğinde veya Avusturya'daki malvarlığı bildirildiğinde, yetkili bölge mahkemesi (Bezirksgericht) dosyayı mahkeme komiseri (Gerichtskommissär) sıfatıyla görev yapan yetkili notere (resmi meslek odası Österreichische Notariatskammer bünyesindeki noterlik) tevdi eder; noter Todesfallaufnahme (ölüm tutanağı) işlemini ve mirasın devrini (Einantwortung) yürütür [9].
   • Türkiye'de SGK hakları, mirasçılık belgesi ve veraset vergisi:
     • SGK cenaze ödeneği ve ölüm aylığı: Vefat eden kişinin Türkiye'de sigortalılık veya emeklilik kaydı bulunuyorsa, hak sahipleri resmi kurum Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK, danışma hattı ALO 170) il/merkez müdürlüklerine veya resmi dijital kapı e-Devlet Kapısı üzerinden başvurarak cenaze ödeneği ve ölüm aylığı (dul/yetim aylığı) talep edebilir [10][11].
     • Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) ve Veraset ve İntikal Vergisi (4 ay): Türkiye'de bulunan banka hesapları veya taşınmazlar (Tapu) için mirasçılar, Sulh Hukuk Mahkemesi'nden veya resmi meslek kuruluşu Türkiye Noterler Birliği (telefon +90 312 218 80 00) bünyesindeki noterliklerden Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) almalıdır (yabancı vatandaşlık veya vasiyetname bulunması halinde belge Sulh Hukuk Mahkemesi'nden alınır) [12]. Ayrıca Türkiye'deki malvarlığı için ilgili Vergi Dairesi'ne (merkezi vergi idaresi Gelir İdaresi Başkanlığı, danışma hattı ALO 189) ölüm tarihini takip eden 4 ay içinde (mirasçıların Avusturya'da ikamet etmesi halinde 7338 sayılı Kanun uyarınca tanınan ek yasal süreler dahilinde) Veraset ve İntikal Vergisi beyannamesi verilmelidir [13].

Resmi Kurumlar ve Doğrulanmış İletişim Bilgileri

Clarvia Tarafından Doğrulanan Resmi Kaynaklar

1. [1]
   Ölüm İşlemleri, Ölüm Bildirim Sistemi (ÖBS) ve Çok Dilli Ölüm Belgesi (Formül C) — T.C. İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü (NVİ)
2. [2]
   Yurt Dışında Vefat ve Cenaze Nakli (Todesfall im Ausland - Konsularische Unterstützung und Überführung) — oesterreich.gv.at / Bundesministerium für europäische und internationale Angelegenheiten (BMEIA)
3. [3]
   Cenaze Nakil İşlemleri ve Konsolosluk Rehberi — T.C. Dışişleri Bakanlığı
4. [4]
   Avusturya Yetkili Cenaze Hizmet Sağlayıcıları Meslek Birliği (Bundesinnung der Rauchfangkehrer und Bestatter) — Wirtschaftskammer Österreich (WKO)
5. [5]
   Uluslararası Cenaze Nakil İşlemleri ve Cenaze Nakil Belgesi (Laissez-Passer) Yönergesi — T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü (THSSGM)
6. [6]
   Konsolosluk Vatandaş Hizmetleri ve Yurt Dışı Acil Destek (Bürgerservice - BMEIA) — oesterreich.gv.at / Bundesministerium für europäische und internationale Angelegenheiten (BMEIA)
7. [7]
   Avusturya'da Vefat Bildirimi, Standesamt (ZPR), Sterbeurkunde ve Leichenpass — oesterreich.gv.at (Bundeskanzleramt Österreich)
8. [8]
   Avusturya Dul ve Yetim Aylıkları (Hinterbliebenenpensionen - Witwen- und Witwerpension) — Pensionsversicherungsanstalt (PVA)
9. [9]
   Avusturya Tereke ve Miras Prosedürü (Verlassenschaftsverfahren ve Gerichtskommissär) — oesterreich.gv.at (Bundesministerium für Justiz)
10. [10]
    Cenaze Ödeneği ve Ölüm Aylığı (Dul-Yetim Aylığı) Başvuru Rehberi — Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)
11. [11]
    Gelir, Aylık, Ödenek Talep Belgesinin Verilmesi (Ölüm Yardımı ve Dul/Yetim Aylığı) — e-Devlet Kapısı (turkiye.gov.tr)
12. [12]
    Noterliklerde Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Verilmesi İşlemleri — Türkiye Noterler Birliği (TNB)
13. [13]
    7338 Sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu ve Beyanname Süreleri — Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB)