Ongeneeslijke ziekte en regelingen tussen Nederland en België: officiële checklist in 5 stappen

1. 1

   Palliatieve zorg, hospicezorg en grensoverschrijdende ziektekosten tussen Nederland en België

   Start bij het behandelteam in het land waar de zorg plaatsvindt en controleer vooraf de dekking bij het ziekenfonds of de Nederlandse zorgverzekeraar als zorg over de grens of verplaatsing tussen Nederland en België wordt overwogen.

   • Palliatieve zorg en Wlz-indicatie in Nederland: De huisarts of behandelend specialist regelt palliatieve zorg thuis (wijkverpleging via de Zorgverzekeringswet) of opname in een hospice of bijna-thuishuis. Het landelijke informatiepunt Overpalliatievezorg.nl (van het Ministerie van VWS en Palliaweb / PZNL) biedt een overzicht van zorgvormen en keuzehulpen in de laatste levensfase [1]. Is er blijvend 24 uur per dag intensieve zorg of toezicht dichtbij nodig, dan vraagt u een indicatie onder de Wet langdurige zorg (Wlz) aan bij het Centrum Indicatiestelling Zorg (088 789 10 00), dat ook informatie verstrekt over Wlz-aanvragen vanuit het buitenland [2].
   • Palliatieve thuiszorg, ziekenhuisafdelingen en palliatief forfait in België: In België verloopt palliatieve begeleiding via mobiele ondersteuningsteams aan huis (équipes de soutien de soins palliatifs à domicile / palliatieve thuiszorgequipes) en palliatieve eenheden in ziekenhuizen, gecoördineerd via Palliatieve Zorg Vlaanderen [3], de Brusselse Pluralistische Federatie Palliatieve Zorg (FBPZ) en in Wallonië de Fédération Wallonne des Soins Palliatifs (FWSP). Het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV / INAMI) voorziet voor patiënten in de palliatieve fase via het ziekenfonds (mutuelle) in een tegemoetkoming (het palliatief forfait voor thuiszorgmateriaal en medicatie) en volledige terugbetaling van huisbezoeken door de huisarts [4]. Bij grensoverschrijdende zorg tussen Nederland en België stemt u vooraf met de Nederlandse zorgverzekeraar (of het CAK) en het Belgische ziekenfonds af of een S1- of S2-formulier vereist is.
2. 2

   Geldige schriftelijke wilsverklaringen opstellen in Nederland en België

   Medische wilsverklaringen zijn gebonden aan de nationale wetgeving van het land waar de medische behandeling plaatsvindt. Stel daarom afzonderlijke verklaringen op voor Nederland en België terwijl uw familielid wilsbekwaam is.

   • Schriftelijke wilsverklaring in Nederland: In Nederland legt de zieke naaste behandelwensen en grenzen - zoals een behandelverbod, een niet-reanimeerverklaring of de aanwijzing van een medisch vertegenwoordiger - schriftelijk vast met datum en handtekening volgens de richtlijnen van de Rijksoverheid [5]. Bespreek deze verklaring met de huisarts en medisch specialist zodat zij direct in het medisch dossier wordt geregistreerd [1][5].
   • Voorafgaande wilsverklaringen en gemeentelijke registratie in België: In België maakt de Wet betreffende de rechten van de patiënt onderscheid tussen een negatieve wilsverklaring (déclaration anticipée négative de soins, waarmee specifieke levensverlengende behandelingen worden geweigerd en de patiënt een vertrouwenspersoon of vertegenwoordiger aanduidt) en de voorafgaande wilsverklaring inzake euthanasie, orgaandonatie en laatste wilsbeschikking voor de uitvaart (onder de bevoegdheid van de FOD Volksgezondheid / SPF Santé publique) [3][6]. De negatieve wilsverklaring bezorgt u aan de huisarts en behandelend arts voor opname in het patiëntendossier, terwijl de voorafgaande wilsverklaring euthanasie en de verklaring over de wijze van teraardebestelling ook bij de dienst burgerzaken van de Belgische gemeente (bijvoorbeeld in Antwerpen, Gent of Brussel) kunnen worden geregistreerd, zoals toegelicht door Palliatieve Zorg Vlaanderen en Notaris.be [3][6].
3. 3

   Afzonderlijke financiële en medische volmachten vastleggen in beide rechtsgebieden

   Banken, notarissen en overheidsinstanties in Nederland en België vragen bij verminderde wilsbekwaamheid om een volmacht die aansluit op hun eigen nationale recht en registers.

   • Levenstestament en CLTR in Nederland: Bij een Nederlandse notaris legt uw familielid in een levenstestament of notariële volmacht vast wie bevoegd is voor bankzaken, onroerend goed, belastingen en medische beslissingen. De notaris registreert het bestaan van deze akte in het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR) via de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (informatie via 0900 346 93 93) [7].
   • Buitengerechtelijke bescherming (zorgvolmacht) in België: Voor Belgische bankrekeningen, vastgoed en persoonlijke beslissingen kan uw familielid, zolang de wilsbekwaamheid volledig aanwezig is, een buitengerechtelijke beschermingsvolmacht (zorgvolmacht / mandat extrajudiciaire de protection) laten opstellen via een Belgische notaris van de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat (Fédération Royale du Notariat Belge via Notaris.be) [6]. Om bij latere wilsonbekwaamheid geldig te blijven zonder tussenkomst van de vrederechter, moet deze zorgvolmacht verplicht worden ingeschreven in het Centraal Register van Lastgevingsovereenkomsten (Registre central des contrats de mandat) [6].
4. 4

   Zorgverlof, palliatief verlof en ondersteuning voor mantelzorgers aanvragen

   Werknemers en mantelzorgers kunnen een beroep doen op de verlof- en ondersteuningsregelingen van het land waar zij werkzaam zijn of waar de zieke naaste woont.

   • Zorgverlof en Wmo-ondersteuning in Nederland: Onder de Wet arbeid en zorg kunnen werknemers in Nederland bij hun werkgever kortdurend zorgverlof (maximaal tweemaal de wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden tegen ten minste 70% loon) en langdurend zorgverlof (maximaal zesmaal de wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden) aanvragen volgens de regels van de Rijksoverheid [8][9]. Voor huishoudelijke hulp, woningaanpassingen en respijtzorg wendt u zich tot het Wmo-loket van de Nederlandse woonplaatsgemeente (zoals Rotterdam, Eindhoven of Maastricht) en voor landelijk advies tot MantelzorgNL.
   • Palliatief verlof en mantelzorgverlof in België: Werknemers in België hebben recht op thematisch palliatief verlof (congé pour soins palliatifs) om bijstand te verlenen aan een ongeneeslijk zieke persoon in de terminale fase, gedurende 1 maand met de mogelijkheid om dit tweemaal met 1 maand te verlengen (tot maximaal 3 maanden) [10]. Hiervoor vult de behandelend arts van de patiënt Medisch attest 2 in en keert de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA / ONEM) een onderbrekingsuitkering uit [10][11]. Daarnaast bestaat in België het mantelzorgverlof (congé d'aidant proche), waarvoor eerst een erkenning als mantelzorger bij het ziekenfonds (mutuelle) moet worden aangevraagd.
5. 5

   Testamenten, bankrekeningen, pensioenen en erfbelasting op elkaar afstemmen

   Een goede afstemming vooraf tussen Nederlandse en Belgische testamenten en documenten voorkomt vertragingen bij de deblokkering van bankrekeningen en de aangifte van de nalatenschap.

   • Voorbereiding en afwikkeling in Nederland: Bespreek met een notaris van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie of een testament met rechtskeuze onder de Europese Erfrechtverordening wenselijk is; na overlijden verzorgt de notaris de verklaring van erfrecht (na inzage in het Centraal Testamentenregister) [7]. De Sociale Verzekeringsbank regelt de stopzetting van de AOW en de aanvraag van een eventuele nabestaandenuitkering onder de Algemene nabestaandenwet (Anw) [12]. Erfgenamen kunnen een nalatenschap zuiver aanvaarden, verwerpen of beneficiair aanvaarden via de griffie van de rechtbank volgens de richtlijnen van de Rechtspraak [13]. De Belastingdienst behandelt de aangifte erfbelasting en het F-biljet (BelastingTelefoon voor nabestaanden: 0800 235 83 54) [14].
   • Voorbereiding en afwikkeling in België: In België regelt de Federale Pensioendienst (SFP / MyPension.be, telefonisch via de Pensioenlijn 1765) het wettelijk overlevingspensioen of de overgangsuitkering voor een langstlevende echtgenoot [15], terwijl het ziekenfonds (mutuelle) instaat voor eventuele uitvaartvergoedingen en terugbetaling van openstaande ziektekosten. Na een overlijden worden Belgische bankrekeningen geblokkeerd en pas vrijgegeven na overlegging van een attest of akte van erfopvolging (certificat ou acte d'hérédité), afgeleverd door de notaris of het Kantoor Rechtszekerheid van de FOD Financiën na fiscale en sociale controle [6][16]. De aangifte van nalatenschap (déclaration de succession) moet bij een overlijden in België binnen 4 maanden worden ingediend (5 maanden bij overlijden in een ander Europees land): bij de Vlaamse Belastingdienst (VLABEL) als de laatste fiscale woonplaats in Vlaanderen lag [16], of bij de FOD Financiën (SPF Finances) voor Brussel en Wallonië [16].

Officiële instanties & gecontroleerde contactgegevens

Door Clarvia gecontroleerde officiële bronnen

1. [1]
   Wensen vastleggen in de palliatieve fase — Overpalliatievezorg.nl (Ministerie van VWS)
2. [2]
   Langdurige zorg (Wlz) aanvragen vanuit het buitenland — Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
3. [3]
   Vroegtijdige zorgplanning en wilsverklaring — Palliatieve Zorg Vlaanderen
4. [4]
   Wat het ziekenfonds terugbetaalt: Palliatieve zorg — Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV / INAMI)
5. [5]
   Hoe stel ik een wilsverklaring op? — Rijksoverheid
6. [6]
   Je naasten beschermen: voorafgaande wilsverklaringen en zorgvolmacht — Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat (Notaris.be)
7. [7]
   Levenstestament en volmacht regelen bij de notaris — Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (Notaris.nl)
8. [8]
   Zorgverlof voor naasten — Rijksoverheid
9. [9]
   Hoe vraag ik zorgverlof aan? — Rijksoverheid
10. [10]
    Palliatief verlof: voorwaarden en duurtijd — Belgium.be (Federale Portaalsite)
11. [11]
    Medisch attest 2 - Palliatief verlof of tijdskrediet met motief palliatieve zorg — Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA / ONEM)
12. [12]
    Wat is de nabestaandenuitkering Anw? — Sociale Verzekeringsbank (SVB)
13. [13]
    Procedure erfenis aanvaarden of verwerpen — De Rechtspraak
14. [14]
    Erfbelasting en nabestaanden — Belastingdienst
15. [15]
    Recht op pensioen: Overlevingspensioen — Federale Pensioendienst (SFP)
16. [16]
    Aangifte van nalatenschap en deblokkering rekeningen — FOD Financiën