Ongeneeslijke ziekte en regelingen tussen Nederland en Spanje: officiële checklist in 5 stappen

1. 1

   Palliatieve zorg, hospicezorg en grensoverschrijdende ziektekosten tussen Nederland en Spanje

   De organisatie van de zorg begint bij het behandelteam op de plek waar uw familielid verblijft, gecombineerd met controle van de ziektekostenverzekering voor eventuele verplaatsing tussen Nederland en Spanje.

   • Palliatieve zorg en indicaties in Nederland: De huisarts of medisch specialist coördineert de medische zorg en schakelt wijkverpleging in (vergoed vanuit de Zorgverzekeringswet). Een landelijk overzicht van palliatieve zorg thuis, in een bijna-thuishuis of in een hospice vindt u via het overheidsportaal Overpalliatievezorg.nl (van het Ministerie van VWS en Palliaweb / PZNL) [1]. Heeft de zieke naaste blijvend 24 uur per dag intensieve zorg of toezicht dichtbij nodig, dan vraagt u of de zorgaanbieder een indicatie voor de Wet langdurige zorg (Wlz) aan bij het Centrum Indicatiestelling Zorg (telefonisch bereikbaar op 088 789 10 00), dat ook specifieke regels hanteert bij langdurige zorg vanuit of naar het buitenland [2].
   • Palliatieve zorg en grensoverschrijdende dekking in Spanje: In Spanje verloopt palliatieve zorg binnen het publieke zorgstelsel (Sistema Nacional de Salud) via ziekenhuisafdelingen (unidades de cuidados paliativos) en gespecialiseerde thuiszorgteams (equipos de soporte de atención domiciliaria - ESAD), ingeschakeld door de huisarts in het lokale gezondheidscentrum (centro de salud, bijvoorbeeld via de Servicio Madrileño de Salud in Madrid of CatSalut in Catalonië). Een landelijk overzicht van gespecialiseerde teams is beschikbaar via de Sociedad Española de Cuidados Paliativos [3]. Voor geplande zorg of verhuizing in de laatste levensfase tussen Nederland en Spanje moet vooraf bij de zorgverzekeraar (of het CAK voor verdragsgerechtigden) worden nagegaan of een S1- of S2-formulier nodig is en onder welke voorwaarden medisch vervoer wordt vergoed.
2. 2

   Geldige schriftelijke wilsverklaringen opstellen in Nederland en Spanje

   Een medische wilsverklaring uit het ene land is in een acute situatie in het andere land niet direct zichtbaar in de zorgsystemen. Stel daarom in beide landen een verklaring op zolang uw familielid wilsbekwaam is.

   • Schriftelijke wilsverklaring in Nederland: In Nederland legt de zieke naaste behandelwensen en grenzen - zoals een behandelverbod, een niet-reanimeerverklaring of de aanwijzing van een medisch vertegenwoordiger - schriftelijk vast met datum en handtekening volgens de richtlijnen van de Rijksoverheid [4]. Bespreek dit tijdig met de huisarts en behandelend specialist, zodat de verklaring direct in het huisartsendossier en het ziekenhuisdossier wordt opgenomen [1][4].
   • Testamento Vital en registratie in Spanje: In Spanje regelt Ley 41/2002 het Documento de Instrucciones Previas (ook Voluntades Anticipadas of Testamento Vital genoemd). Hierin legt uw familielid medische behandelwensen, grenzen rond levensverlengend handelen en een medisch vertegenwoordiger (representante) vast. Om te garanderen dat artsen in heel Spanje de verklaring in het elektronisch patiëntendossier kunnen raadplegen, laat u het document inschrijven bij het regionale register van de autonome regio (Registro Autonómico, bijvoorbeeld in Madrid, Andalusië of Valencia), dat gekoppeld is aan het landelijke Registro Nacional de Instrucciones Previas van het Spaanse Ministerie van Volksgezondheid (Ministerio de Sanidad) [5].
3. 3

   Afzonderlijke financiële en medische volmachten vastleggen in beide rechtsgebieden

   Financiële instellingen en overheidsdiensten in Nederland en Spanje verlangen doorgaans een notariële volmacht die voldoet aan hun eigen nationale vormvereisten.

   • Levenstestament en notariële volmacht in Nederland: Via een Nederlandse notaris legt uw familielid een levenstestament of notariële volmacht vast voor zowel financiële zaken (bankrekeningen, woning, belastingzaken) als medische vertegenwoordiging. De notaris schrijft de akte in bij het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR), beheerd via de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (informatie via 0900 346 93 93) [6].
   • Poder Preventivo in Spanje: Voor bankrekeningen, onroerend goed en administratieve handelingen in Spanje laat uw familielid bij een Spaanse notaris een escritura pública de Poder Preventivo (of een algemene volmacht met een uitdrukkelijke clausule dat deze van kracht blijft bij latere wilsonbekwaamheid, cláusula de subsistencia por incapacidad) opstellen via de Consejo General del Notariado [7]. Zo voorkomt u dat bij verlies van wilsbekwaamheid een langdurige gerechtelijke procedure voor ondersteunende maatregelen (medidas judiciales de apoyo) moet worden gestart [7].
4. 4

   Zorgverlof, mantelzorgondersteuning en voorzieningen bij afhankelijkheid aanvragen

   Zowel Nederland als Spanje kent wettelijke regelingen voor werknemers die voor een ernstig zieke naaste zorgen, evenals ondersteuning voor zorg aan huis.

   • Zorgverlof en gemeentelijke steun in Nederland: Werknemers in Nederland kunnen onder de Wet arbeid en zorg bij hun werkgever kortdurend zorgverlof (maximaal tweemaal de wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden, tegen ten minste 70% loondoorbetaling) en langdurend zorgverlof (maximaal zesmaal de wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden, wettelijk onbetaald tenzij de cao anders bepaalt) aanvragen, zoals toegelicht door de Rijksoverheid [8][9]. Voor praktische ondersteuning, respijtzorg en hulpmiddelen thuis neemt u contact op met het Wmo-loket van de woonplaatsgemeente (zoals de gemeente Amsterdam, Rotterdam of Utrecht) en met de landelijke vereniging voor mantelzorgers (MantelzorgNL).
   • Spoedbeoordeling afhankelijkheid en verlof in Spanje: Verblijft uw familielid in Spanje, dan kan via de sociale diensten van de autonome regio een beoordeling onder de afhankelijkheidswet (Ley 39/2006, gecoördineerd door het IMSERSO) worden aangevraagd voor thuiszorg of financiële ondersteuning [10]. Werknemers met een Spaans arbeidscontract hebben onder het Estatuto de los Trabajadores recht op betaald verlof bij ernstige ziekte of ziekenhuisopname van een naaste en op arbeidsduurverkorting (reducción de jornada) of onbetaald zorgverlof (excedencia por cuidado de familiar).
5. 5

   Testamenten, banktoegang, uitvaartwensen en afwikkeling voorbereiden

   Door al tijdens het ziekteproces documenten en erfopvolging tussen Nederland en Spanje op elkaar af te stemmen, voorkomt u blokkades van rekeningen en dubbele procedures na een overlijden.

   • Voorbereiding en afwikkeling in Nederland: Controleer via een notaris van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie of het testament aansluit op de Europese Erfrechtverordening (EU nr. 650/2012) en of een rechtskeuze wenselijk is; na overlijden stelt de notaris zo nodig een verklaring van erfrecht of Europese erfrechtverklaring op en raadpleegt het Centraal Testamentenregister [6]. De Sociale Verzekeringsbank beheert de AOW en een eventuele nabestaandenuitkering onder de Algemene nabestaandenwet (Anw) [11]. Erfgenamen kunnen een nalatenschap zuiver aanvaarden, verwerpen of beneficiair aanvaarden via een verklaring bij de rechtbank volgens de procedure van de Rechtspraak [12]. De Belastingdienst behandelt de aangifte erfbelasting en de slot-aangifte inkomstenbelasting (F-biljet), waarvoor de BelastingTelefoon voor nabestaanden (0800 235 83 54) beschikbaar is [13].
   • Voorbereiding en afwikkeling in Spanje: In Spanje kan pas na 15 werkdagen (15 días hábiles) na het overlijden met Modelo 790 een uittreksel uit het centraal testamentenregister (Certificado de Actos de Última Voluntad) worden opgevraagd bij het Ministerio de Justicia [14]. Het Instituto Nacional de la Seguridad Social behandelt aanvragen voor de tegemoetkoming in uitvaartkosten (auxilio por defunción) en nabestaandenpensioenen (pensión de viudedad / orfandad) [15]. Houd er rekening mee dat de Spaanse aangifte erfbelasting (Impuesto sobre Sucesiones y Donaciones) binnen 6 maanden na de datum van overlijden moet worden ingediend (met mogelijkheid om binnen de eerste 5 maanden om 6 maanden uitstel te vragen). Leg daarnaast eventuele wensen voor lokale uitvaart of internationale repatriëring en verzekeringspolissen vooraf schriftelijk vast.

Officiële instanties & gecontroleerde contactgegevens

Door Clarvia gecontroleerde officiële bronnen

1. [1]
   Wensen vastleggen in de palliatieve fase — Overpalliatievezorg.nl (Ministerie van VWS)
2. [2]
   Langdurige zorg (Wlz) aanvragen vanuit het buitenland — Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ)
3. [3]
   Directorio de Recursos de Cuidados Paliativos en España — Sociedad Española de Cuidados Paliativos (SECPAL)
4. [4]
   Hoe stel ik een wilsverklaring op? — Rijksoverheid
5. [5]
   Registro Nacional de Instrucciones Previas (RNIP) — Ministerio de Sanidad
6. [6]
   Levenstestament en volmacht regelen bij de notaris — Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (Notaris.nl)
7. [7]
   Los notarios y la protección personal y patrimonial (Poder Preventivo) — Consejo General del Notariado
8. [8]
   Zorgverlof voor naasten — Rijksoverheid
9. [9]
   Hoe vraag ik zorgverlof aan? — Rijksoverheid
10. [10]
    Órganos gestores de las comunidades autónomas y direcciones territoriales del Imserso (SAAD) — IMSERSO
11. [11]
    Wat is de nabestaandenuitkering Anw? — Sociale Verzekeringsbank (SVB)
12. [12]
    Procedure erfenis aanvaarden of verwerpen — De Rechtspraak
13. [13]
    Erfbelasting en nabestaanden — Belastingdienst
14. [14]
    Certificado de Actos de Última Voluntad — Ministerio de Justicia
15. [15]
    Prestaciones por muerte y supervivencia: Auxilio por defunción y pensiones — Seguridad Social (INSS)