Choroba terminalna i formalności między krajem Polska a Ukraina: oficjalna lista w 5 krokach

1. 1

   Organizacja opieki paliatywnej i hospicyjnej oraz koordynacja transgraniczna (Polska i Ukraina)

   Pierwszym krokiem jest ustalenie z lekarzem prowadzącym planu leczenia objawowego oraz formy opieki w kraju, w którym aktualnie przebywa osoba chora:

   • Polska: Na podstawie skierowania lekarskiego (z kodem rozpoznania ICD-10 potwierdzającym kwalifikację) fundusz Narodowy Fundusz Zdrowia (całodobowa, bezpłatna Telefoniczna Informacja Pacjenta pod numerem 800 190 590) finansuje opiekę w warunkach domowych (hospicjum domowe z wizytami lekarskimi, pielęgniarskimi, psychologicznymi i bezpłatnym wypożyczeniem sprzętu medycznego), poradnię medycyny paliatywnej oraz stacjonarny oddział medycyny paliatywnej lub hospicjum stacjonarne [1]. Wsparcie informacyjne w zakresie praw pacjenta zapewnia także urząd Rzecznik Praw Pacjenta (bezpłatna infolinia 800 190 590) [2].
   • Ukraina: Jeżeli opieka jest organizowana na Ukrainie lub planowany jest powrót osoby chorej do tego kraju, w ramach państwowego programu gwarancji medycznych (Програма медичних гарантій), który finansuje ukraińska służba zdrowia (Національна служба здоров'я України, infolinia 16-77), pacjentom przysługuje bezpłatna stacjonarna opieka paliatywna (стаціонарна паліативна медична допомога) oraz mobilna opieka paliatywna w domu (мобільна паліативна медична допомога) [5]. Podstawą przyjęcia jest elektroniczne skierowanie (е-направлення) wystawione przez lekarza rodzinnego lub lekarza specjalistę zgodnie z wytycznymi resortu zdrowia (Міністерство охорони здоров'я України) [5][6]. Przed ewentualnym transportem medycznym między Polską a Ukrainą należy uzgodnić z zespołem medycznym zdolność pacjenta do podróży, zapas leków przeciwbólowych oraz ciągłość dokumentacji medycznej.
2. 2

   Sporządzenie pisemnych oświadczeń medycznych i upoważnień przy zachowaniu pełnej świadomości

   Ponieważ upoważnienia medyczne podlegają przepisom państwa, w którym udzielane są świadczenia zdrowotne, dokumenty te należy przygotować osobno w Polsce i na Ukrainie, dopóki osoba chora jest w pełni świadoma:

   • Polska: Zgodnie z ustawą o prawach pacjenta i urzędzie Rzecznik Praw Pacjenta, pacjent powinien złożyć w dokumentacji medycznej szpitala i przychodni pisemne upoważnienie osoby bliskiej do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia i udzielanych świadczeniach oraz do uzyskiwania dokumentacji medycznej (za życia oraz po śmierci) [2]. Upoważnienie to warto jednocześnie zarejestrować elektronicznie poprzez Internetowe Konto Pacjenta (IKP) na portalu pacjent.gov.pl oraz dołączyć pisemne oświadczenie woli pacjenta dotyczące zgody lub sprzeciwu wobec określonych zabiegów medycznych [2].
   • Ukraina: Zgodnie z ukraińskimi Podstawami ustawodawstwa o ochronie zdrowia (Основи законодавства України про охорону здоров'я), które nadzoruje Міністерство охорони здоров'я України, osoba pełnoletnia i zdolna do czynności prawnych wyraża pisemną świadomą zgodę (письмова інформована згода пацієнта) na interwencje medyczne lub pisemną odmowę określonych procedur, a także wskazuje w dokumentacji medycznej osoby upoważnione do otrzymywania informacji o stanie zdrowia i wglądu w historię choroby [6].
3. 3

   Ustanowienie odrębnych pełnomocnictw notarialnych i bankowych w Polsce oraz na Ukrainie

   Zwykłe pełnomocnictwa pisemne lub pełnomocnictwa sporządzone w jednym kraju bez odpowiedniej formy często nie są honorowane przez banki i rejestry w drugim państwie. Dopóki członek rodziny zachowuje pełną zdolność do czynności prawnych, należy ustanowić osobne umocowania:

   • Polska: Dla czynności przekraczających zwykły zarząd, obrotu nieruchomościami oraz reprezentacji przed urzędami i sądami w Polsce należy sporządzić pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego przed polskim notariuszem (zrzeszonym w samorządzie Krajowa Rada Notarialna; w razie ciężkiej choroby notariusz może dokonać czynności poza kancelarią, w domu lub w szpitalu) [3]. Niezależnie od aktu notarialnego należy złożyć bezpośrednio w każdym polskim banku pełnomocnictwo do rachunków bankowych na formularzu bankowym oraz dyspozycję wkładem na wypadek śmierci (art. 56 Prawa bankowego), która pozwala wskazanym członkom najbliższej rodziny pobrać środki do ustawowego limitu z pominięciem postępowania spadkowego.
   • Ukraina: Do zarządzania majątkiem, rachunkami bankowymi lub nieruchomościami na Ukrainie wymagane jest pełnomocnictwo notarialne (нотаріальна довіреність) z wpisem do Jednolitego Rejestru Pełnomocnictw (Єдиний реєстр довіреностей), sporządzone przed notariuszem na Ukrainie (organizacja zawodowa Нотаріальна палата України) [7] albo poświadczone poza granicami Ukrainy przez ukraińskiego konsula - na przykład przez urząd Wydział Konsularny Ambasady Ukrainy w Warszawie (ul. Antoniego Malczewskiego 17, tel. ogólny +48 22 621 39 79, tel. alarmowy +48 698 608 837, e-mail [email protected]) [8]. Pełnomocnictwo sporządzone u polskiego notariusza wymaga do użycia na Ukrainie tłumaczenia przysięgłego na język ukraiński.
4. 4

   Urlopy dla opiekunów, zasiłki opiekuńcze oraz wsparcie z tytułu niepełnosprawności

   Zarówno polski, jak i ukraiński system zabezpieczenia społecznego przewiduje uprawnienia dla opiekunów oraz wsparcie dla osób ciężko chorych:

   • Polska: Pracownik objęty ubezpieczeniem chorobowym może wystąpić do instytucji Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Centrum Kontaktu Klientów ZUS tel. +48 22 560 16 00, e-mail [email protected]) o zasiłek opiekuńczy z tytułu osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny w wymiarze do 14 dni w roku kalendarzowym (na podstawie elektronicznego zwolnienia lekarskiego e-ZLA oraz wniosku Z-15B) [4]. Dodatkowo polski Kodeks pracy uprawnia pracownika do 5 dni bezpłatnego urlopu opiekuńczego w roku kalendarzowym w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny. Dla osoby chorej posiadającej decyzję Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (WZON) ustalającą poziom potrzeby wsparcia można złożyć wniosek elektroniczny do instytucji Zakład Ubezpieczeń Społecznych o wypłatę świadczenia wspierającego [4].
   • Ukraina: W ukraińskim systemie elektronicznej ochrony zdrowia lekarz wystawia elektroniczne orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny (медичний висновок про тимчасову непрацездатність по догляду за хворим членом сім'ї), na podstawie którego generowany jest e-szpitalny (е-лікарняний) opłacany przez instytucję Пенсійний фонд України [9]. Ponadto w razie znacznego ograniczenia samodzielności przysługuje państwowa pomoc społeczna na opiekę (державна соціальна допомога на догляд) oraz renta inwalidzka przyznawana przez Пенсійний фонд України [9].
5. 5

   Uporządkowanie testamentów, świadczeń pośmiertnych oraz spraw spadkowych w obu jurysdykcjach

   Wczesne uzgodnienie rozrządzeń testamentowych oraz zebranie odpisów aktów stanu cywilnego pozwala uniknąć kolizji przepisów spadkowych między Polską a Ukrainą:

   • Polska: Testament sporządzony w formie aktu notarialnego można bezpłatnie zarejestrować w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT), który prowadzi Krajowa Rada Notarialna [3]. Po śmierci osoby ubezpieczonej lub członka jej rodziny osoba pokrywająca koszty pochówku może w terminie 12 miesięcy od dnia śmierci złożyć wniosek Z-12 o zasiłek pogrzebowy (w wysokości 7 000 zł dla zgonów od 1 stycznia 2026 r.) oraz wniosek o rentę rodzinną do instytucji Zakład Ubezpieczeń Społecznych (lub do KRUS) [4]. Potwierdzenie praw do spadku w Polsce następuje poprzez notarialny Akt Poświadczenia Dziedziczenia (wpisywany do bazy Rejestr Spadkowy, którą prowadzi Krajowa Rada Notarialna) [3] albo poprzez sądowe stwierdzenie nabycia spadku; spadkobiercy mają 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu do spadku na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz 6 miesięcy od zarejestrowania Aktu Poświadczenia Dziedziczenia lub uprawomocnienia się postanowienia sądu na zgłoszenie formularza SD-Z2 we właściwym Urzędzie Skarbowym w celu skorzystania ze zwolnienia z podatku dla najbliższej rodziny.
   • Ukraina: Po śmierci emeryta lub osoby ubezpieczonej na Ukrainie wniosek o zasiłek pogrzebowy (допомога на поховання) oraz o rentę z tytułu utraty żywiciela (пенсія у зв'язку з втратою годувальника) składa się w dowolnym centrum obsługi lub przez portal elektroniczny, który prowadzi Пенсійний фонд України (szczegółowe instrukcje udostępnia państwowy serwis Портал Дія) [9]. Sprawę spadkową na Ukrainie otwiera się przed ukraińskim notariuszem (zrzeszonym w organizacji Нотаріальна палата України, z rejestracją w bazie Спадковий реєстр Міністерства юстиції України): spadkobiercy muszą w nieprzekraczalnym terminie 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku (dnia śmierci) osobiście złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku (заява про прийняття спадщини) lub przesłać je pocztą z podpisem poświadczonym notarialnie albo w ukraińskim konsulacie (np. poprzez Wydział Konsularny Ambasady Ukrainy w Warszawie) [7][8].

Oficjalne urzędy i zweryfikowane dane kontaktowe

Oficjalne źródła zweryfikowane przez Clarvię

1. [1]
   Hospicjum i opieka paliatywna na NFZ - przewodnik dla pacjenta i rodziny — Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ)
2. [2]
   Prawo do dokumentacji medycznej i upoważnienie osoby bliskiej — Rzecznik Praw Pacjenta (gov.pl)
3. [3]
   Rejestry Notarialne: Rejestr Spadkowy i Akt Poświadczenia Dziedziczenia — Krajowa Rada Notarialna
4. [4]
   Uzyskaj zasiłek pogrzebowy i świadczenia z ZUS (formularz Z-12) — Serwis Rzeczypospolitej Polskiej (gov.pl / ZUS)
5. [5]
   Паліативна допомога у Програмі медичних гарантій (стаціонарна та мобільна) — Національна служба здоров'я України (НСЗУ)
6. [6]
   Паліативна допомога для пацієнтів з важкими та невиліковними хворобами залишається безоплатною — Міністерство охорони здоров'я України (МОЗ)
7. [7]
   Документи нотаріату, спадщина та довіреності — Нотаріальна палата України (НПУ)
8. [8]
   Sprawy konsularne i czynności notarialne Ambasady Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej — Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy (MFA)
9. [9]
   Виплата допомоги на поховання та пенсійні послуги Пенсійного фонду України — Портал Дія / Пенсійний фонд України