Choroba terminalna i formalności między krajem Niemcy a Polska: oficjalna lista w 5 krokach

1. 1

   Opieka paliatywna i hospicyjna oraz transgraniczne ubezpieczenie zdrowotne

   • Niemcy: W przypadku nieuleczalnej, postępującej i skracającej życie choroby o złożonych objawach pacjentowi przysługuje Specjalistyczna Ambulatoryjna Opieka Paliatywna (Spezialisierte Ambulante Palliativversorgung, SAPV na podstawie § 37b i § 132d SGB V), zlecana przez lekarza i finansowana przez ustawowe ubezpieczenie zdrowotne [1]. W razie zapotrzebowania na opiekę paliatywną lub hospicyjną ocena stopnia niesamodzielności w trybie pilnym (Pflegegrad-Eilbegutachtung) musi zostać przeprowadzona w skróconym terminie jednego tygodnia (§ 18a SGB XI). Regionalne zespoły SAPV, oddziały medycyny paliatywnej oraz hospicja stacjonarne można znaleźć za pośrednictwem niemieckiego związku parasolowego (Deutscher Hospiz- und PalliativVerband e.V.) [1].
   • Polska: Jeżeli opieka jest sprawowana w Polsce lub planowane jest przeniesienie pacjenta do Polski, hospicjum domowe oraz stacjonarne oddziały medycyny paliatywnej (oddział medycyny paliatywnej) są finansowane na podstawie skierowania lekarskiego (skierowanie z kodem rozpoznania ICD-10) przez Narodowy Fundusz Zdrowia (całodobowa, bezpłatna infolinia Telefoniczna Informacja Pacjenta pod numerem 800 190 590) [6]. Dodatkowe informacje i wsparcie w zakresie praw pacjenta zapewnia Rzecznik Praw Pacjenta [7]. Przed planowanym dalszym leczeniem lub przeprowadzką między Niemcami a Polską należy wcześniej ustalić z kasą chorych, czy wymagany jest dokument przenośny S1 lub S2 oraz jakie warunki obowiązują w przypadku transportu medycznego.
2. 2

   Pisemne oświadczenia woli i upoważnienia medyczne przy zachowaniu pełnej zdolności decyzyjnej

   Ponieważ oświadczenia woli pacjenta oraz prawo dostępu do informacji medycznej są odmiennie uregulowane w przepisach krajowych, dla obu państw należy sporządzić odrębne dokumenty, dopóki osoba chora jest w pełni zdolna do wyrażenia świadomej zgody:

   • Niemcy: Należy sporządzić pisemne, własnoręcznie podpisane oświadczenie woli pacjenta (Patientenverfügung zgodnie z § 1827 niemieckiego kodeksu cywilnego, BGB), uzupełnione o paliatywną kartę ratunkową (palliativmedizinischer Notfallbogen) dla zespołów ratownictwa medycznego [2]. Oficjalne, bezpłatne moduły tekstowe oraz poradniki udostępnia Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości (Bundesministerium der Justiz) [2].
   • Polska: Należy złożyć pisemne oświadczenie pacjenta oraz wyraźne upoważnienie osoby bliskiej do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia i dostępu do dokumentacji medycznej zgodnie z ustawą o prawach pacjenta i urzędzie, którym jest Rzecznik Praw Pacjenta [7]. Upoważnienie to warto odnotować zarówno w dokumentacji medycznej prowadzonej przez placówkę leczniczą, jak i cyfrowo poprzez oficjalne Internetowe Konto Pacjenta (IKP) [7].
3. 3

   Odrębne pełnomocnictwa opiekuńcze, majątkowe i bankowe w obu jurysdykcjach

   Pełnomocnictwa obejmujące nieruchomości, rachunki bankowe oraz reprezentację przed urzędami powinny odpowiadać lokalnym wymogom formalnym każdego z państw, aby uniknąć ich odrzucenia w obrocie transgranicznym:

   • Niemcy: Warto połączyć pisemne pełnomocnictwo opiekuńcze (Vorsorgevollmacht) z dyspozycją opiekuńczą (Betreuungsverfügung) [2] i zarejestrować je w centralnym rejestrze prowadzonym przez Federalną Izbę Notarialną (Zentrales Vorsorgeregister der Bundesnotarkammer), aby sądy opiekuńcze oraz lekarze mieli w nagłych wypadkach natychmiastowy wgląd w informację o umocowaniu [3]. Jeżeli zakres umocowania obejmuje czynności dotyczące nieruchomości w Niemczech, wymagane jest notarialne poświadczenie podpisu lub forma aktu notarialnego; ponadto w niemieckich bankach należy złożyć odrębne pełnomocnictwo bankowe obowiązujące również po śmierci (transmortale Kontovollmacht).
   • Polska: W przypadku czynności dotyczących nieruchomości, spraw spadkowych oraz szerszego zarządu majątkiem w Polsce wymagane jest pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego, sporządzone przed polskim notariuszem (zrzeszonym w samorządzie, który reprezentuje Krajowa Rada Notarialna) albo przed konsulem RP [8]. W odniesieniu do polskich rachunków bankowych należy bezpośrednio w odpowiednim banku złożyć zarówno szczególne pełnomocnictwo do rachunków bankowych, jak i ustawową dyspozycję wkładem na wypadek śmierci na rzecz najbliższych członków rodziny zgodnie z polskim Prawem bankowym.
4. 4

   Krótkoterminowe zwolnienia od pracy, urlopy opiekuńcze i świadczenia wspierające dla bliskich

   Oba państwa przewidują ustawowe uprawnienia do zwolnienia od pracy oraz świadczenia finansowe dla opiekunów rodzinnych i osób ciężko chorych:

   • Niemcy: W nagłej sytuacji opiekuńczej pracownicy mogą powstrzymać się od pracy przez okres do 10 dni roboczych i złożyć w kasie pielęgnacyjnej (Pflegekasse) osoby chorej wniosek o zasiłek wspierający opiekę (Pflegeunterstützungsgeld) jako świadczenie zastępujące wynagrodzenie [4]. W celu towarzyszenia bliskiemu w ostatniej fazie życia ustawa o czasie opieki (Pflegezeitgesetz) umożliwia całkowite lub częściowe zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy na okres do trzech miesięcy [4]. Bezpłatne poradnictwo zapewnia telefon opiekuńczy (Pflegetelefon) prowadzony przez Federalne Ministerstwo ds. Rodziny, Seniorów, Kobiet i Młodzieży (Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend, dostępny pod numerem 030 20 17 91 31 lub adresem e-mail [email protected]) [4].
   • Polska: Pracownicy objęci ubezpieczeniem w Polsce mogą za pośrednictwem instytucji, jaką jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ubiegać się o zasiłek opiekuńczy przysługujący przez okres do 14 dni w roku kalendarzowym z tytułu osobistego sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny [9]. Ponadto polski Kodeks pracy przewiduje do 5 dni bezpłatnego urlopu opiekuńczego w roku kalendarzowym, natomiast pełnoletnie osoby z najwyższym poziomem potrzeby wsparcia mogą złożyć wniosek o państwowe świadczenie wspierające, które wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych [9].
5. 5

   Koordynacja testamentów, świadczeń rodzinnych i postępowań spadkowych

   Wczesne uporządkowanie dokumentów spadkowych zapobiega późniejszym konfliktom kompetencyjnym między urzędami niemieckimi i polskimi:

   • Niemcy: Zgodnie z unijnym rozporządzeniem spadkowym (Rozporządzenie (UE) nr 650/2012) należy sprawdzić, które prawo krajowe będzie właściwe w braku wyboru prawa, oraz złożyć testamenty na urzędowe przechowanie w sądzie spadkowym (Nachlassgericht przy Amtsgericht) wraz z wpisem do Centralnego Rejestru Testamentów (Zentrales Testamentsregister). W razie śmierci należy powiadomić ustawową kasę chorych oraz złożyć wniosek o rentę wdowią lub sierocą (Witwen-/Witwerrente albo Waisenrente) w niemieckim ubezpieczeniu emerytalnym (Deutsche Rentenversicherung) [5]. Jeżeli osoba zmarła pobierała już niemiecką emeryturę, owdowiały małżonek może w terminie 30 dni od dnia zgonu złożyć w Renten Service der Deutschen Post wniosek o zaliczkę na tzw. kwartał pośmiertny (Sterbevierteljahr, wypłacany przez trzy miesiące w pełnej wysokości emerytury osoby zmarłej) [5].
   • Polska: Po zgonie wniosek o zasiłek pogrzebowy (który należy zgłosić w terminie 12 miesięcy od dnia śmierci) oraz o rentę rodzinną składa się w instytucji Zakład Ubezpieczeń Społecznych albo w KRUS [9]. Potwierdzenie praw do spadku obejmującego majątek w Polsce następuje albo poprzez notarialny Akt Poświadczenia Dziedziczenia (sporządzany przy jednoczesnej obecności wszystkich spadkobierców przed notariuszem i wpisywany do Rejestru Spadkowego prowadzonego przez samorząd Krajowa Rada Notarialna), albo poprzez sądowe stwierdzenie nabycia spadku [8]. Należy dopilnować sześciomiesięcznego terminu na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz sześciomiesięcznego terminu na zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych na formularzu SD-Z2 do właściwego Urzędu Skarbowego w celu zachowania całkowitego zwolnienia z podatku od spadków dla najbliższej rodziny.

Oficjalne urzędy i zweryfikowane dane kontaktowe

Oficjalne źródła zweryfikowane przez Clarvię

1. [1]
   Specjalistyczna Ambulatoryjna Opieka Paliatywna (SAPV) i wsparcie hospicyjne — Deutscher Hospiz- und PalliativVerband e.V. (DHPV)
2. [2]
   Oświadczenie woli pacjenta (Patientenverfügung), pełnomocnictwo opiekuńcze i dyspozycja opiekuńcza — Bundesministerium der Justiz (BMJ)
3. [3]
   Centralny Rejestr Pełnomocnictw Opiekuńczych Federalnej Izby Notarialnej (Zentrales Vorsorgeregister) — Bundesnotarkammer / Bund.de
4. [4]
   Wege zur Pflege: czas opieki, zasiłek wspierający opiekę i telefon opiekuńczy — Bundesministerium für Familie, Senioren, Frauen und Jugend (BMFSFJ)
5. [5]
   Renty rodzinne w Niemczech: renta wdowia, sieroca i kwartał pośmiertny (Sterbevierteljahr) — Deutsche Rentenversicherung (DRV)
6. [6]
   Hospicjum domowe i opieka paliatywna na NFZ (Telefoniczna Informacja Pacjenta) — Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ)
7. [7]
   Upoważnienie bliskiej osoby do dokumentacji medycznej i Internetowe Konto Pacjenta (IKP) — Pacjent.gov.pl / Rzecznik Praw Pacjenta
8. [8]
   Rejestry Notarialne: Rejestr Spadkowy i Akt Poświadczenia Dziedziczenia — Krajowa Rada Notarialna
9. [9]
   Uzyskaj zasiłek pogrzebowy i świadczenia z ZUS — Portal Gov.pl / Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS)